Ukrayna-Türkiye İlişkilerinin Kurulması

Ukrayna ve Türk halkları arasındaki ilişkiler eski zamanlara dayanmaktadır. İlk anlaşma, 1649 yılında Ukrayna’nın kozakları ile Osmanlı İmparatorluğu arasında imzalanmıştır. Bu anlaşmaya göre Ukrayna gemileri, Karadeniz’de seyrüsefer serbestisi ve Türk boğazlarından geçme hakkı kazanmıştı. Ayrıca Ukraynalı tüccarlar 100 yıl süreliğine tüm gümrük harçları ve diğer vergilerden muaf tutuluyordu.

Aynı zamanda Türkiye 1918 yılında Ukrayna Halk Cumhuriyeti’ni tanıyan ilk ülkelerden biri olmuştur. Akabinde iki ülke karşılıklı olarak diplomatik temsilciliklerini açmıştı.

Yakın tarihte Türkiye Cumhuriyeti Ukrayna’nın bağımsızlığını 16 Aralık 1991 tarihinde tanımıştı. 3 Şubat 1992’de Ukrayna ile Türkiye Arasında Diplomatik İlişkilerin Tesis Edilmesine Dair Protokol imzalanmıştı. 3 Nisan 1992’de Türkiye Cumhuriyeti Kyiv Büyükelçiliği açılmıştır. 3 Ocak 1993’te de Ukrayna’nın Ankara Büyükelçiliği Ankara’da faaliyete başlamıştır. Bunun yanı sıra Türkiye’de Ukrayna’nın İstanbul Başkonsolosluğu ve Ukrayna’nın Antalya Konsolosluğu faaliyet göstermektedir.

Türkiye’nin de Ukrayna’da Kyiv Büyükelçiliği ve Odesa Başkonsolosluğu faaliyet gösteriyor.

Ukrayna ile Türkiye arasındaki iyi komşuluk ilişkilerinin temeli, 4 Mayıs 1992 tarihli Ukrayna ile Türkiye Cumhuriyeti Arasındaki Dostluk ve İşbirliği Anlaşması ve 2 Mayıs 2004 tarihli Ukrayna Bakanlar Kurulu ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Genişletilmiş İşbirliği Ortak Eylem Planı gibi uluslararası belgelerle atılmıştır.

Ukrayna-Türkiye Yüksek Düzeyli Stratejik Konseyi’nin (YDSK) kurulmasına dair 25 Ocak 2011 tarihinde imzalanan Ortak Bildiri, iki ülke arasındaki ilişkileri stratejik ortaklık düzeyine yükseltip uygulama mekanizmasını belirlemiştir.

3 Şubat 2022 tarihinde Ukrayna ile Türkiye Cumhuriyeti arasında Serbest Ticaret Anlaşması imzalanmıştı. Söz konusu Anlaşmanın yürürlülüğe girmesi için çalışmalar devam ediyor. 

Ukrayna ve Türkiye arasındaki ilişkiler, gerek ikili, gerekse çok taraflı formatta karşılıklı güven, iyi komşuluk ve stratejik ortaklık temelinde dinamik bir şekilde gelişip destek ve karşılıklı yararlı işbirliğinin yanı sıra Karadeniz Bölgesinde güven ve istikrarın sağlanmasını amaçlamaktadır. İki ülke, ticari ve ekonomik, güvenlik, savunma sanayii, eğitim, bilim ve diğer alanlarda etkileşimin derinleştirilmesi için adımlar atmaktadır.

Türkiye, Ukrayna’nın egemenliği ve toprak bütünlüğünü destekleyip Mart 2014’de Kırım’da yapılan sözde referandumu kınadı ve BM GK’nun 2014 tarihli ‘Ukrayna’nın Toprak Bütünlüğü’, 2014-2021 tarihli ‘Özerk Kırım Cumhuriyeti ve Sevastopol Şehrinde İnsan Hakları Durumuna İlişkin’ ve 2018-2021 tarihli Rusya’nın Kırım, Karadeniz ve Azak Denizi askerileştirmesi hakkında kararların eş yazarı olmuştur. Ayrıca Türkiye BM GK'nun 2 Mart 2022 tarihli 'Ukrayna'ya Karşı Saldırganlık' ve 24 Mart 2022 tarihli 'UKrayna'ya Karşı Saldırganlığın İnsani Sonuçları' kararlarını destekleyerek eş yazarı olmuştur. Resmi Ankara, Kırım Tatar halkının hakları başta olmak üzere geçici olarak işgal altındaki Kırım’da insan haklarının korunması meselesine dikkat etmektedir.

Üst Düzey Diyalog

Ukrayna ile Türkiye Cumhuriyeti arasındaki siyasi diyalog kapsamındaki temasların yoğunluğu çok yüksek, çünkü iki devlet gerek coğrafik konum, gerek aktif insanlar arası temaslar, gerekse ekonomi ve ticaret, ulaşım, enerji, savunma sanayii ve diğer alanlarda karşılıklı yararlı işbirliğini geliştirme niyeti açısından birbirinin menfaat yörüngesinde bulunuyorlar. Somut sonuçlar elde etmek amacıyla her sene iki Cumhurbaşkanının başkanlığında Yüksek Düzeyli Stratejik Konsey Toplantısı düzenleniyor, Dışişleri Bakanları Stratejik Planlama Ortak Grubu ve uluslararası faaliyetler kapsamında aktif diyaloğu sürdürüyor, aktif sektörel diyalog devam ediyor.

Cumhurbaşkanları düzeyindeki görüşmeler: 5-6 Ocak 2019 (İstanbul), 7-8 Ağustos 2019 (Ankara), 3 Şubat 2020 (Kyiv), 16 Ekim 2020 (İstanbul), 10 Nisan 2021 (İstanbul), 21 Eylül 2021 (New York), 3 Şubat 2022 (Kyiv).

Hükümet düzeyindeki görüşmeler: 9 Temmuz 2018 (Ukrayna Başbakanının Türkiye ziyareti), 20 Mayıs 2019 (Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Fuat Oktay'ın Kyiv ziyareti), 30 Kasım 2020 (Ukrayna Başbakanının Ankara ve İstanbul ziyareti).

Dışişleri Bakanlı düzeyindeki görüşmeler: 1 Şubat 2019 (Odesa, Stratejik Planlama Ortak Grubunun 7.Toplantısı), 3-4 Temmuz 2020 (İstanbul, Stratejik Planlama Ortak Grubunun 8.Toplantısı), 2 Aralık 2020 (Ankara, ikili görüşme ve NATO çevrimiçi toplantısına ortak katılım), 18 Aralık 2020 (Kyiv, Quadriga (2+2) formatındaki ilk toplantı), 10 Nisan 2021 (İstanbul, Yüksek Düzeyli Stratejik Konsey’in 9. Toplantısı), 23 Nisan 2021 (Bükreş, Polonya, Romanya, Türkiye ve Ukrayna Dışişleri Bakanlarının katılımıyla dörtlü toplantı), 19 Haziran 2021 (Antalya Diplomasi Forumu), 7-8 Ekim 2021 (Lviv, Stratejik Planlama Ortak Grubunun 9.Toplantısı), 10 Mart 2022 (Antalya Diplomasi Forumu), 17 Mart 2022 (Lviv, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu'nun ziyareti).

Parlamentolararası İşbirliği

Parlamentolar arası diyaloğun geliştirilmesi, 1992’de Ukrayna ile Türkiye Cumhuriyeti arasında tesis edilen diplomatik ilişkilerin önemli unsurudur. Bu etkileşimi güçlendirmek amacıyla Parlamento Başkanları, Yardımcıları ve Ukrayna Parlamentosu (Verkhovna Rada) ile TBMM Komite Başkanları devamlı olarak temaslarını sürdürüyorlar.

Üst Düzey İkili Mekanizmalar

Ukrayna-Türkiye Yüksek Düzeyli Stratejik Konseyi’nin (YDSK) kurulmasına dair 25 Ocak 2011 tarihinde imzalanan Ortak Bildiri, iki ülke arasındaki ilişkileri stratejik ortaklık düzeyine yükseltmiştir. Ukrayna-Türkiye ilişkilerinde en üst mekanizma olan YDSK ikili ilişkilerin stratejisini ve temel yönlerini belirtip önemli alanlarda önemli projelerin koordinasyonunu yapmaktadır. Belirtilen mekanizmanın başkanlığını iki ülke Cumhurbaşkanı tarafından üstlenilmekle beraber toplantıları her yıl düzenlenmektedir.

Ukrayna-Türkiye Yüksek Düzeyli Stratejik Konseyi’nin birinci toplantısı Ankara’da 22 Aralık 2011’de gerçekleşip ikincisi 13 Eylül 2012’de Kyiv’de, üçüncüsü 9 Ekim 2013’te Ankara’da, dördüncüsü 20 Mart 2015’te Kyiv’de, beşincisi 9 Mart 2016’da Ankara’da, altıncısı 9 Ekim 2017’de Kyiv’de, yedincisi 3 Kasım 2018’de İstanbul’da, sekizincisi 3 Şubat 2020’de Kyiv’de, dokuzuncusu 10 Nisan 2021'de İstanbul'da, onuncusu da 3 Şubat 2022'de Kyiv'de yapıldı.

Ukrayna ve Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlarının eş başkanlığındaki Stratejik Planlama Grubu (SPG) YDSK toplantılarına hazırlık yapmak için oluşturulan mekanizmadır.

Hükümetlerarası Ticari ve Ekonomik İşbirliği Komisyonu, Ukrayna ve Türkiye Hükümetleri tarafından belirlenen eş başkanlarının başkanlığında düzenli olarak toplanmaktadır. Söz konusu Komisyonun 12. Toplantısı Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelenskyy'nin Türkiye Cumhuriyeti'ne ziyareti kapsamında (16 Ekim 2020) 15-16 Eylül 2020'de Komisyon sekreterlerinin başkanlığında çevrimiçi olarak yapıldı. 

Ukrayna ve Türkiye Cumhuriyeti Savunma Bakan Yardımcılarının eş başkanlığındaki Savunma Sanayi İşbirliği Ortak Komisyonu da tarafların anlaştığı tarihlerde düzenli olarak toplanmaktadır. Belirtilen Komisyonun 7. Toplantısı 22-23 Ocak 2020 tarihlerinde Kyiv’de yapılmıştır.

Ukrayna ve Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri ve Savunma Bakanları düzeyindeki Quadriga (2+2) formatındaki siyasi ve güvenlik istişareleri: Bu formattaki ilk toplantı 18 Aralık 2020'de Kyiv'de yapıldı.

Enerji Ortak Çalışma Grubu: 6. toplantısı 24 Haziran 2021'de yapıldı. 

Kamu Özel Ortaklığı Çalışma Grubu: 2. toplantısı 23 Mayıs 2019'da Ankara'da yapıldı.